Minder dan 1% van de Nederlandse beeldmakers vertrouwt erop dat het Nederlandse en Europese auteursrecht hun werk beschermt tegen AI-training. Ruim 90% vindt het gebruik van hun werk door AI-bedrijven problematisch. 42% verwacht de komende vijf jaar minder inkomsten en 46% minder vraag naar hun werk. Dat blijkt uit onderzoek van Atlas Research onder 1.467 beeldmakers, in opdracht van de Federatie Beeldrechten.
Het onderzoek is verricht ten behoeve van de consultatie van de Europese Commissie over AI-beleid en met de evaluatie van de Digital Single Market (DSM)-richtlijn door de Europese Unie. Deze richtlijn is belangrijk om te beoordelen of en hoe AI-bedrijven auteursrechtelijk beschermd beeldmateriaal mogen gebruiken om hun modellen te trainen. De opkomst van generatieve AI roept vragen op over de bescherming van makers: hun werk kan worden gebruikt om AI-modellen te trainen, terwijl diezelfde modellen vervolgens met hen concurreren.
De stem van beeldmakers moet hierin gehoord worden. Hoe ervaren zij het huidige systeem? Welke gevolgen verwachten zij voor hun beroepspraktijk? En wat willen zij de Europese wetgever meegeven? Het onderzoek beschrijft de kennis, het gebruik en het vertrouwen van beeldmakers in het huidige systeem.
Opt-out werkt niet
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek ging over drie mogelijke richtingen voor nieuwe regelgeving: opt-out, opt-in en een vergoedingsrecht. Makers kunnen nu via een ‘opt-out’ aangeven dat hun werk niet gebruikt mag worden. Dat is in de praktijk lastig te handhaven, het is voor een individuele maker niet te controleren of AI-bedrijven zich eraan houden.
Vergoedingsrecht of opt-in als alternatief
Beeldmakers zien een vergoedingsrecht als alternatief. Hierbij is AI-training mogelijk met een gegarandeerde, collectief geïnde vergoeding (39%). Een tweede mogelijkheid waar beeldmakers voor kiezen is opt-in, waarbij werk alleen mag worden gebruikt als een beeldmaker dit zelf aangeeft (33%).
Zorgen over werk en inkomen
90% van de deelnemers vindt het gebruik van het werk van beeldmakers door AI-bedrijven problematisch. 42% verwacht de komende vijf jaar minder inkomsten door GenAI en 46% verwacht minder vraag naar hun werk.
Oproep aan de wetgever
De Federatie wil dat de Nederlandse en Europese wetgever bij de evaluatie van de DSM-richtlijn kiest voor zeggenschap en een eerlijke vergoeding voor makers.
“Beeldmakers leveren de basis voor alles wat AI met beeld kan. Dit is hét moment om makers zeggenschap terug te geven en een eerlijke vergoeding te regelen in de wet.”
Over het onderzoek
Voor het onderzoek is door de leden van de Federatie Beeldrechten een online enquête uitgezet onder beeldmakers. De enquête was in te vullen tussen 21 april en 18 mei 2026. Atlas Research analyseerde de antwoorden van 1.467 beeldmakers.
